Waardetoevoeging versus die maklike uitweg

Andries Gouws, Veeplaas Mei 2015
Tuesday, 10 October 2017

Boere kan op verskeie maniere waarde toevoeg tot die speenkalwers wat hul kuddes produseer. Fyn bestuur en vernuftige berekenings is nodig om sulke stelsels te gebruik om die winsgewendheid van die boerdery-onderneming te verhoog. Die maklikste en veiligste manier om speenkalwers te bemark, is om hulle onmiddellik ná speen aan ’n voerkraal te verkoop. Die voordeel is dat die boer dadelik sy geld kry en die risiko’s om die kalf verder groot te maak, uitskakel. Die nadeel is dat geen waarde tot die produk toegevoeg word nie en die speenkalfprys deur die voerkraal bepaal word op grond van vraag en aanbod, en die prys wat hy kan betaal om uiteindelik self ’n wins te kan maak. Voorbereiding van die speenkalf vir die voerkraal (backgrounding), afronding op die veld of afronding in ’n eie voerkraal is van die maniere waarop boere waarde tot die speenkalf kan toevoeg. Gehalte van weiding Hendrik van Pletzen, tegniese bestuurder van Voermol Voere, sê verskeie faktore bepaal die winsgewendheid van die uitgroei en afronding van speenkalwers op natuurlike weiding. Veldbestuur en die gehalte van die weiding speel ’n groot rol. Die gehalte van suurgrasveld is net vir vier tot vyf maande goed genoeg om kalwers daarop te laat uitgroei en nuwe somergroei is beslis beter as "ou" weidings. Speenkalwers met ’n begingewig van sowat 265kg het in ’n proefneming op sulke goeie veld op die oostelike Hoëveld 1,27kg/dag oor ’n tydperk van 98 dae gegroei. Met ’n belading van een speenkalf op 1,7ha, is daar in dié tyd 70kg lewende gewig per hektaar geproduseer. In die winter verloor speenkalwers meestal gewig op dié weiding. Op soet- en gemengde veld is die gehalte vir langer tydperke goed, groei die gras vir ’n langer tyd en kan speenkalwers op plekke tot agt maande van die jaar gewig aansit en in die wintermaande tot 300g per dag groei met die regte voedingsaanvulling Die genetiese potensiaal en tipe dier is ook belangrik. Vroegryp-tipes rond meer geslaagd op die veld af as laatryp-tipes. Hoewel dit goedkoper is om speenkalwers op weidings ’n kilogram gewig te laat aansit as in ’n voerkraal, is die somer normaalweg net te kort om speenkalwers op die veld slaggereed te kry voor die veld se voedingswaarde beduidend begin afneem. Genetiese potensiaal “Dit is dan gewoonlik nodig om sulke kalwers, wat ongeveer 350kg tot 380kg weeg, met graan slaggereed te maak. Dit kan op die veld of in ’n kraal (met ruvoer beskikbaar) gedoen word. Dié kragvoermengsel bestaan uit 80% mielies en 20% afrondingskonsentraat. Die kalf het ses tot agt weke van 6kg tot 6,5kg kragvoer per kilogram gewigstoename nodig. “Só ’n stelsel verhoog die uitslagpersentasie van 50% op die veld tot 56% met graan-afronding en skakel geel vet uit, waarteen sommige slagters diskrimineer. “Die winsgewendheid van dié stelsel sal deur die heersende vleis- en mielieprys bepaal word. Vir die stelsel om te slaag, is die aanvangswaarde en gehalte van die kalwers, veldgehalte, veldbeskikbaarheid, byvoeding, gesondheidsbestuur, mielieprys en verkoopprys van kritieke belang,” sê Hendrik. Veldbestuur Johan Mouton, tegniese bestuurder vir produkontwikkeling by Molatek, stem saam dat die produksie van vleis van die veld af ’n seisoenale produksiestelsel is en dat die bestuur van die weidings uiters belangrik is vir welslae. Hy sê dit is bekend dat daar ’n interaksie tussen die gehalte en hoeveelheid grasweiding is. Korter weidings (blaarstadium) se voedingswaarde is volgens proewe wat by die Nooitgedacht- navorsingstasie by Ermelo gedoen is, tot 80% beter as wanneer die gras toegelaat word om tot in die pypstadium te groei. Dié ontblaring van graspolle belemmer hul vermoë om te produseer. Dit kan egter maklik reggestel word deur die gras ’n volle groeiseisoen te laat rus. As weiveld só benut word, verskaf dit normaalweg genoeg proteïen, maar nie genoeg energie nie. Om dit reg te stel, is uitstekende kommersiële lekke beskikbaar. Mieliemeel en melassemeel is goeie energiebronne om in dié aanvullings te gebruik. Grootste uitdaging “Die bemarking van diere wat op die veld afgerond is, is die boer se grootste uitdaging. Sulke diere het ’n ietwat laer uitslagpersentasie as voerkraaldiere en die vet kan geler wees. Om dié probleem te oorkom, moet boere voortydig kopers vir dié karkasse soek. “Om vleis van die veld af te produseer, hou goeie voordele vir ekstensiewe en intensiewe rooivleisprodusente in, maar dit is beslis nie ’n plaasvervanger vir die goeie teelkudde nie. Dit moet eerder as ’n metode gesien word om waarde toe te voeg en die risiko van die ruvoer vir die teelkudde te bestuur,” sê Johan. Ulrich Muller, ook van Voermol Voere, sê om speenkalwers vir voerkrale voor te berei deur hulle op weiding te laat uitgroei, is nog ’n manier om waarde tot die produk toe te voeg. Wanneer dié kalwers sowat 380kg weeg, kan hulle vir 60 tot 80 dae in ’n voerkraal afgerond en slaggereed gemaak word. Sulke kalwers word dan heelwat later in die jaar bemark wanneer die vleispryse gewoonlik hoër is. ’n Voorvereiste vir dié stelsel is dat die boer toegang tot genoeg goeie weiding moet hê. 'n Goeie gemiddelde gewigstoename kan op sulke goeie weiding behaal word, wat die stelsel kostedoeltrefend maak. Die gehalte van die weiding sal ook bepaal watter aanvullings gebruik moet word. Om speenkalwers so vir ’n voerkraal voor te berei, kan veral lonend wees wanneer die mielieprys hoog is en die boer genoeg goeie weiding het. Speenkalwers Ulrich voeg by dat groot getalle speenkalwers jaarliks in voerkrale op plase markgereed gemaak word, wat die boer in staat stel om nog meer waarde tot sy speenkalf toe te voeg. Die winsgewendheid van dié stelsel word grootliks deur die verhouding tussen die speenkalfprys, die mielieprys en die vleisprys bepaal. “In die lig hiervan moet die boer besef sowat 1,2 ton voer is nodig om die kalf slaggereed te kry. Die voer bestaan uit sowat 70% graan en 30% afrondingskonsentraat. Die verhouding tussen die mielieprys en die vleisprys gaan dus grootliks die winsgewendheid van die onderneming bepaal,” sê Ulrich. Johan sê nog ’n manier om waarde toe te voeg, is om speenkalwers op besproeide weiding slaggereed te maak. Die weiding kan gebruik word om die diere totaal af te rond of net vir ’n kort tyd op die weiding te hou en dan in ’n voerkraal verder af te rond. As die diere net op die weiding markgereed gemaak word, sal die weidruk laer wees om beter groei te verseker en ’n karkas van die regte gewig te produseer. As dit as voorbereiding vir ’n voerkraal dien, sal die weidruk verhoog word, wat laer daaglikse groei maar hoër vleisproduksie per hektaar sal meebring. Foto 1: Veldbestuur en die gehalte van die weiding speel ’n groot rol in die welslae waarmee diere op die veld afgerond kan word.